Đồ đồng phong thủy

Đồ đồng phong thủy

THỜ CÚNG THẦN LINH, TIÊN TỔ, MỘT NÉT ĐẸP TRONG VĂN HÓA CỦA NGƯỜI VIỆT



Tục thờ cúng thần linh, tổ tiên trong văn hóa Việt Nam

Hôm nay, sau khi đặt bộ đồ thờ bằng đồng xong, tôi chợt nhớ câu của người xưa: “Sống vì mồ vì mả, chứ không sống vì cả bát cơm”.

  Tôi hiểu rằng, trong tâm thức của người Việt, luôn hướng về Thần linh, cội nguồn tổ tiên, coi trọng nếp sống tâm linh, tinh thần và người ta gọi nó là thờ cúng thần linh, tổ tiên. Đi khắp dải đất Việt Nam, đâu đâu cũng thấy Chùa chiền, Đền thờ, Miếu mạo, nhà thờ họ, từ đường…Và, trong mỗi gia đình người Việt, đều có gian thờ Thần linh, tổ tiên. Việc đó đã trở thành một phong tục, là chuẩn mực đạo đức và nguyên tắc làm người; đồng thời là một phần quan trọng trong đời sống tâm linh của người Việt Nam. Dân Việt trọng tu dưỡng tâm tính (tu thân), lễ nghĩa, hiếu thảo với cha mẹ và có hiếu với ông bà tổ tiên, với nguồn gốc của mình. Trong ngày lễ, tết, trên ban thờ không nhất thiết phải là mâm cao cỗ đầy, mà quan trọng ở tâm thành kính; chỉ cần một nén hương (nhang) lên bàn thờ tổ tiên trong ngày lễ, Tết, hay ngày giỗ, cũng thể hiện được tấm lòng thành kính, hướng về cội nguồn, tưởng nhớ những người thân đã khuất.

   Vậy nên, ban thờ gia tiên được người Việt rất coi trọng.

   Trước tiên bàn thờ là nơi tưởng nhớ, nó như một thế giới thu nhỏ của người đã khuất. Hai cây đèn tượng trưng cho Mặt Trời, Mặt Trăng, hương là tinh tú là nối kết âm dương. Từ những đặc tính cơ bản này, người Việt đã hội dần vào bàn thờ nhiều hình tượng mang tính thiêng liêng khác. Khi phát hiện ra lửa, người ta nhận thấy chỉ có khói bay lên và dần dần khói lửa đã đi vào hội lễ, từ đó nảy sinh nến và hương trong việc tín ngưỡng.
   Trên bàn thờ tổ tiên, ở chính giữa đặt bát hương (tượng trưng cho tinh tú, chưa đựng, hay nền tẳng) và trên bát hương có cây trụ để cắm hương vòng (tượng trưng cho trục vũ trụ, trụ đỡ); ở hai góc ngoài bao giờ cũng có hai cây đèn (hoặc nến) tượng trưng cho Mặt Trời ở bên trái và Mặt Trăng ở bên phải. Khi cần giao tiếp với tổ tiên (có lúc thỉnh cầu, có khi sám hối…) người ta thường đốt nến (đèn dầu) và thắp hương. Mọi nguyện cầu theo các vòng khói hương chuyển đến ông bà tổ tiên.
   Đặc trưng của văn hóa nông nghiệp cũng được thể hiện trong hoạt động tâm linh
 Tục thờ cúng thần linh, tổ tiên và nó cũng được thể hiện rõ trên mỗi ban thờ cúng của Người Việt . Thông thường, ở ngay sau bát hương thường có một cái đỉnh ba chân, nắp đỉnh được vẽ hình Kỳ Lân với ý nghĩa sức mạnh bề trên kiểm soát tinh thần con người khi đứng trước bàn thờ.


   Bàn thờ tổ tiên luôn cần được thanh tịnh, vì thế, đồ tế lễ chỉ có thể là hương, hoa, trà, quả… Những ngày giỗ, Tết, con cháu muốn dâng cúng cỗ mặn phải đặt ở một chiếc bàn phụ phía trước và thấp hơn bàn thờ chính.
   Trong mỗi gia đình, bàn thờ cúng tổ tiên được đặt ở vị trí trang trọng nhất và trở thành nơi con cháu “trò chuyện” trong những ngày tuần, ngày giỗ, ngày Tết, hoặc khi có việc trọng đại (như ma chay, cưới hỏi,…)… Có thể nói, mọi biến cố trong gia đình đều được gia chủ báo cáo với gia tiên, với Thần linh.
   Trước đây, bàn thờ gia tiên được đặt ngay tại gian nhà chính. Nếu nhà có điều kiện thì đồ thờ được sơn son thếp vàng; có đủ thần chủ bốn đời để thờ, đó là cao, tằng, tổ, khảo. Thần chủ làm bằng gỗ táo, trên đó đề tên, họ, chức tước, ngày tháng sinh tử của tổ tiên. Nhà không có điều kiện thì cũng chỉ cần vài cây đèn nến là đủ. Trong việc thờ phụng tổ tiên, ngày giỗ hay còn gọi là kỵ nhật rất quan trọng. Đồ lễ dâng cúng gia tiên bao giờ cũng phải thanh khiết.
   Đối với Việt Nam, quan hệ huyết thống khá phức tạp. Gia đình chỉ là một đơn vị độc lập tương đối bởi vì giữa các gia đình trên một phạm vi nào đó lại tồn tại một quan hệ ràng buộc mà người ta gọi là họ hàng, dòng tộc. Và theo “quy định” huyết thống ấy, nhiều gia đình sẽ họp thành một ngành, nhiều ngành họp thành một họ. Mỗi họ có một ông Tổ chung.
   Vì vậy, ngoài ngày giỗ tổ tiên tại gia, người Việt còn có ngày giỗ họ. Trưởng tộc là người được hưởng hương hỏa của tổ tiên nên có trách nhiệm phải lo việc làm giỗ họ. Trong ngày giỗ họ, con cháu đều phải góp giỗ. Mỗi họ đều có một cuốn gia phả ghi chép họ tên, chức tước, ngày tháng sinh tử của tổ tông và người trong họ theo thứ tự để mọi người cùng dòng họ “vấn tổ tầm tông.”. Con cháu trong một họ lập Từ đường để thờ vị Thủy tổ. Trên bàn thờ ấy có bài vị Thủy tổ dòng họ.
   Hướng bàn thờ cũng được người Việt rất quan tâm. Thông thường hướng nhà theo đạo Phật thì hướng Nam là nơi của bát nhã, tức trí tuệ, hướng của sự sáng tạo, của sinh lực tràn trề, đầy dương khí. Nhiều khi cũng đặt bàn thờ hướng Tây vì người ta nghĩ hướng này hợp với sự đối đãi của âm dương, nên yên ổn và phát triển, nghĩa là vị thần được an tọa.
   Đã bao thế kỷ trôi qua, cung cách và quan niệm thờ phụng tổ tiên của người Việt Nam xét theo góc độ nào đó đã có nhiều thay đổi nhưng ý nghĩa lớn nhất, vẫn giữ nguyên và cái nét văn hóa hay tục thờ cúng thần linh, tổ tiên vẫn được duy trì từ hàng ngàn năm nay và sẽ còn tới hàng ngàn năm sau nữa. Người Việt Nam coi việc thờ phụng tổ tiên là một trong những nguyên tắc đạo đức làm người. Đó là hình thức thể hiện sự hiếu thuận và lòng biết ơn của con cháu đối với các bậc sinh thành.


   Tết là thời điểm quan trọng trong năm cho nên bàn thờ ngày Tết cũng trở nên đặc biệt. Việc trang hoàng bàn thờ tùy thuộc điều kiện hoàn cảnh mỗi nhà nhưng dứt khoát nhà nào cũng phải bày mâm ngũ quả. Thông thường ngũ quả gồm 5 loại quả có 5 màu khác nhau như chuối xanh, bưởi vàng, hồng đỏ, lê trắng, quýt da cam tượng trưng cho mong ước: Phú (giàu có) – quý (sang trọng) – thọ (sống lâu) – khang (khỏe mạnh) – ninh (bình yên).
   Cành đào được cắm trên bàn thờ có huyền lực trừ ma tà và mọi xấu xa, màu đỏ chứa một sinh khí lớn lao. Vì thế hoa đào thắm là lời cầu nguyện và lời chúc phúc đầu Xuân. Cây mía được đặt ở bên bàn thờ với ngụ ý để các “cụ” chống gậy về vui với con cháu.
   Bàn thờ tổ tiên là vẻ đẹp của văn hóa truyền thống. Nơi đây rực rỡ với mỗi độ xuân sang. Người Việt hiểu sâu sắc rằng có quá khứ mới có hiện tại và tương lai.Còn thời điểm nào thiêng liêng hơn khi cả nhà thành kính đứng trước bàn thờ tổ tiên thắp những nén hương trầm ngào ngạt, hướng về Thần linh, tiên tổ, mà sám hối những chuyện tốt xấu trong thời gian qua, gia đình trò chuyện, góp ý cùng nhau hướng đến những điều tốt đẹp. Thấy được tình người nồng ấm, tình đời rộng mở. Và, một năm mới tràn đầy hy vọng bắt đầu…/.

Bạn hãy nói đi